Door Marco Willemse

Utrecht

'Psychologie-onderwijs aan de Universiteit Utrecht impliceert: de helft van de zwarte Afrikanen is zwakzinnig.'

Pamfletten met dat niet misselijke verwijt circuleren op de Rijksuniversiteit Groningen. De verspreider is dr. P.Tellegen, docent psychologie. Hij vindt dat de collega's in Utrecht zwaar in de fout zijn gegaan.
Tellegen neemt het openlijk op voor psychologiestudente Inge Versteegt, die eerder dit jaar een klacht indiende over racistische leerstof aan de Universiteit Utrecht. De beschuldiging richt zich op docent in de sociaal-psychologie, A. Kalma, die voor vierdejaars studenten een pleidooi hield voor de omstreden rassentheorie van Rushton. Rushton stelt dat zwarten genetisch inferieur zijn aan blanken en Aziaten.

Versteegt had zich gestoord aan de stelligheid waarmee haar docent de leer van Rushton verdedigde. Kalma, die inmiddels met pensioen is en met een zeiljacht de wereldzeeën bevaart, wenste daarna ook in een e-mailwisseling met de studente zijn uitspraken niet af te zwakken. Had hij dat wel gedaan dan was Versteegt niet hogerop gegaan met haar klacht. "Tijdens de les dacht ik: nou nou, wat wordt híer allemaal beweerd. Ik zag ook medestudenten raar kijken, maar het was aan het eind van een lange dag en iedereen vond het verder wel best."

Volgens Versteegt ging de docent in zijn e-mail ook de fout in door het Charles Darwin Instituut te noemen als bewijs van Rushtons goede reputatie. Navraag leerde dat het onderzoekscentrum door Rushton zelf is opgericht.

Zware kritiek op laconieke houding universiteit

Op de Universiteit Utrecht woedt al enige tijd, en tot dusver in betrekkelijke stilte, een verbeten gevecht over racistische leerstof. Psychologiestudente Inge Versteegt beschuldigt een docent van het aanhangen van een foute rassentheorie, maar de Universiteit zag en ziet er geen kwaad in.

Het meningsverschil tussen de universiteitsdocent en zijn studente werd een kwestie toen psychologiestudente Versteegt een klacht deponeerde bij de faculteit Sociale Wetenschappen.

De opleidingsdirecteur concludeerde na een gesprek met Kalma dat er niets ontoelaatbaars was gebeurd tijdens het gewraakte college. Versteegt liet het er niet bij zitten en meldde zich met haar verhaal bij de decaan van de faculteit.

De decaan stelde een onafhankelijke beoordeling voor van de kwestie door emeritus hoogleraar psychologie Hofstee. Op verzoek van de studente werd ook het Landelijk Bureau Racismebestrijding (LBR) om zijn mening gevraagd. De uitkomsten van de onderzoeken stonden haaks op elkaar. Het LBR vond dat Rushton gebruik maakte van onwetenschappelijke methoden om aan te tonen dat zwarten minder intelligent zijn dan blanken en Aziaten. Hofstee stelde dat in de wetenschappelijke arena veel, zo niet alles is geoorloofd. Een theorie als die van Rushton moet in principe verdedigd mogen worden, aldus Hofstee. Volgens de hoogleraar was de wetenschap weer eens in een kwaad daglicht gesteld door 'gestudeerde types' die het altijd maar opnemen voor de 'linkse kerk'.

De decaan schoof de conclusie van het LBR terzijde, omdat het bureau niet gekwalificeerd zou zijn voor het beoordelen van wetenschappelijke kwesties. Versteegt kaartte de kwestie daarna aan bij het hoogste orgaan, het College van Bestuur van de Universiteit Utrecht. De studente schrijft dat ze ondanks intensief speurwerk nog geen enkele andere wetenschapper dan Kalma is tegengekomen die het voor de methode van Rushton wil opnemen. 'Wel ben ik op de Universiteit van Utrecht mensen tegengekomen die onder het mom van waardenvrije wetenschap elkaar de hand boven het hoofd houden, daarbij en passant ruimte latend aan de onwetenschappelijke ideeën van een racist.'

De Utrechtse studente heeft in de Groningse docent Peter Tellegen inmiddels een fervent medestander. Tellegen, als differentieel psycholoog gespecialiseerd in de ontwikkeling van intelligentietesten, heeft zware kritiek op de laconieke houding van de Universiteit Utrecht. Tellegen hing de afgelopen weken pamfletten op bij de Universiteit Groningen met stekelige teksten over de UU en racisme. Op een symposium voor psychologen in Utrecht gaf hij de Universiteit onlangs ook al publiekelijk onder uit de zak.

Tellegen: "Het gebruik van intelligentiescores om rassenverschillen te duiden, is zeer dubieus. Want op wie is de test oorspronkelijk afgestemd, op welke bevolkingsgroep, op welke cultuur? Je ziet het ook in Nederland: Turken en Marokkanen scoren relatief laag bij Nederlandstalige intelligentietests. Dat is logisch. Je moet er vooral geen conclusies over intelligentie aan verbinden."

Tellegen neemt het Rushton, en in diens kielzog ook Kalma, vooral kwalijk dat de gemiddelde IQ-score van 70 bij zwarten wordt gepresenteerd als een onbeduidend verschil ten opzichte van de gemiddelde score van 100 bij blanken en 106 bij Aziaten. "Als het al zou kloppen dan is de gemiddelde zwarte volgens deze theorie achterlijk. Een score van 70 grenst namelijk aan zwakzinnigheid."

Het College van Bestuur stelt in een formele reactie dat de universiteit iedere vorm van discriminatie afwijst. 'Gelet op het bestaan van omstreden of ronduit verwerpelijke rassentheoriën kan het wel noodzakelijk zijn in de opleiding aan studenten aandacht te besteden aan de kwaliteit van die theorievorming. De vaardigheid om wetenschappelijke theorieën op waarde te schatten is essentieel bij de academische vorming', aldus het College. Het universiteitsbestuur vindt dat aandacht besteed moet kunnen worden aan controversiële theorieën 'mits de context ervan duidelijk is of wordt gemaakt'.

Versteegt wendt zich nu tot de Onderwijsinspectie. "Ik vind dat ik het er niet bij kan laten zitten. Ik ben teleurgesteld in de universiteit, zij blijkbaar ook in mij. Ik was van plan om mijn studie hier voort te zetten, maar dat is nu geen optie meer."

Rushton zeer omstreden, docent Kalma op wereldreis

De Canadees Jean Philippe Rushton is als wetenschapper en docent psychologie verbonden aan de universiteit van Ontario. Rushton, die opgroeide in Zuid-Afrika, is de auteur van Race, Evolution & Behavior. Volgens Rushton scoort hèt zwarte ras qua intelligentie structureel lager dan blanken en Aziaten. Hij staaft zijn theorie met genetische verschillen tussen de rassen. Zo wijst Rushton op de kleinere hersenomvang van zwarten. Het Afrikaanse ras is volgens hem niet alleen minder intelligent, maar ook seksueel actiever, sociaal zwakker en eerder geneigd tot agressie. Rushton acht het bewezen dat het IQ van zwarten gemiddeld niet uitstijgt boven 70 punten. Zo'n score staat gelijk aan zwakzinnigheid. Akko Kalma hield zich als doctor in de sociaal-psychologie vooral bezig met evolutionaire achtergronden van sociaal gedrag. Uit zijn wetenschappelijke publicaties komt naar voren dat Kalma de evolutie essentieel vindt voor het begrijpen van menselijk gedrag. Verwijzingen naar Rushton zijn nergens te vinden. Hij stopte begin dit jaar met werken en begon aan een wereldreis per zeilboot.