Intelligentietests voor jonge kinderen Intelligentietests voor jonge kinderen A nonverbal alternative to the Wechsler scale A nonverbal alternative to the Wechsler scale Cross-cultural research with the SON-tests Cross-cultural research with the SON-tests
Construction & Validation of the SON-R 5.5-17 Construction & Validation of the SON-R 5.5-17 Is the SON-R 5.5-17 a test for learning potential? Is the SON-R 5.5-17 a test for learning potential? De SON-R tests voor personen met een verstandelijke handicap De SON-R tests voor personen met een verstandelijke handicap
De verkorte vorm van de SON-R 5.5-17 De verkorte vorm van de SON-R 5.5-17 Bibliography SON-tests Bibliography SON-tests Cultural bias in a nonverbal intelligence test Cultural bias in a nonverbal intelligence test
De SON-test in Kenia De SON-test in Kenia De SON-test in Marokko De SON-test in Marokko Fair Assessment of Cultural Minorities


Dit artikel is ook te downloaden als Word document: klik.

De verkorte vorm van de SON-R 5.5-17
Snijders-Oomen Niet-verbale Intelligentietest

Supplement bij de Verantwoording en Handleiding

Peter Tellegen & Jaap Laros

april 2003 / februari 2004

Universiteit Groningen, Universiteit Brasilia

In dit supplement wordt informatie gegeven over de gebruiksmogelijkheden van de verkorte vorm van de SON-R 5.5-17.
De SON-R tests zijn algemeen toepasbare intelligentietests die kunnen worden afgenomen zonder gebruik van taal. De tests zijn daarom in het bijzonder geschikt voor kinderen met problemen op het gebied van de verbale communicatie en voor kinderen die anderstalig zijn opgegroeid.
De basis voor het gebruik van de test, zowel voor de korte als de volledige vorm, is de
"Verantwoording en handleiding van de SON-R 5.5-17".
Hieronder worden een aantal relevante gegevens uit deze Handleiding samengevat, aangevuld met analyses over de validiteit.

Samenstelling van de test

De officiële verkorte vorm van de SON-R 5.5-17 bestaat uit vier subtests, namelijk Mozaïeken, Categorieën, Analogieën en Situaties. Van de in totaal zeven subtests worden Patronen, Stripverhalen en Zoekplaten niet afgenomen. De afnameduur (90 minuten voor de complete test) wordt hierdoor bekort tot gemiddeld 45 minuten, inclusief korte pauzes.
In de SON-R 5.5-17 zijn vertegenwoordigd: abstracte redeneertests (A), concrete redeneertests (C), ruimtelijke tests (R) en een perceptuele test (P). Uit analyse blijkt dat een ruimtelijke en een redeneercomponent het best onderscheiden kunnen worden (Handleiding, par. 6.4). In tabel 1 staan voor drie leeftijden de ladingen op de eerste twee geroteerde componenten (I: redeneren, II: ruimtelijk). De subtests van de verkorte vorm zijn vet gedrukt.

Tabel 1
Ladingen van de subtests op de eerste twee componenten na varimax rotatie
. 6,5 jaar . 10,5 jaar . 14,5 jaar
I II I II I II
Mozaïeken (R) .3 .9 . .4 .8 . .4 .8
Situaties (C) .7 .5 .8 .3 .8 .4
Categorieën (A) .8 .1 .7 .4 .7 .4
Analogieën (A) .6 .5 .6 .6 .6 .7
Patronen (R) .3 .9 .3 .9 .3 .9
Verhalen (C) .7 .4 .8 .3 .8 .4
Zoekplaten (P) .7 .2 .7 .4 .8 .4
- analyse is gebaseerd op voor onbetrouwbaarheid gecorrigeerde correlaties

Met de huidige selectie wordt zowel het ruimtelijke aspect gerepresenteerd als het concreet en abstract redeneren. Analogieën heeft als tweede abstracte redeneertest ook een duidelijke lading op de ruimtelijke factor. Naast inhoudelijke overwegingen speelde bij deze keuze ook een rol dat deze subtests gemakkelijk zijn om af te nemen en dat de kosten relatief laag zijn omdat geen verbruiksmateriaal hoeft te worden aangeschaft. De afnameduur wordt bovendien sterk bekort.

Betrouwbaarheid en generaliseerbaarheid

De betrouwbaarheid van de subtests van de verkorte vorm en de betrouwbaarheid en generaliseerbaarheid van het verkort IQ zijn vermeld in tabel 2 (zie Handleiding, par. 6.3 & par. 7.4). De generaliseerbaarheid is een maat die aangeeft hoe goed men op grond van deze selectie van vier subtests uitspraken kan doen over de testprestatie bij een willekeurige andere selectie van vier subtests uit hetzelfde domein. Bij betrouwbaarheid generaliseert men naar vergelijkbare items (de subtests blijven echter gelijk) terwijl de generaliseerbaarheid op een veel breder domein betrekking heeft. De generaliseerbaarheid kan beschouwd worden als de basismaat voor de validiteit van de test.

Tabel 2
Betrouwbaarheid en generaliseerbaarheid van de verkorte test
. betrouwbaarheid subtests . verkort IQ
Cat. Moz. Sit. Ana. Betr. Gen.
5,5 jaar .62 .78 .68 .77 . .85 .67
6,5 jaar .67 .81 .68 .78 .87 .70
7,5 jaar .71 .83 .68 .78 .89 .73
8,5 jaar .73 .84 .69 .78 .90 .76
9,5 jaar .75 .85 .70 .78 .90 .77
10,5 jaar .75 .84 .71 .79 .91 .79
11,5 jaar .75 .84 .72 .79 .91 .80
12,5 jaar .74 .83 .74 .79 .91 .80
13,5 jaar .72 .82 .75 .79 .91 .81
14,5 jaar .71 .80 .76 .80 .91 .81
15,5 jaar .70 .79 .76 .80 .91 .82
16,5 jaar .69 .79 .77 .80 .91 .82
gemiddeld .71 .82 .72 .79 .90 .77

De betrouwbaarheid van de subtests is gemiddeld .76. De betrouwbaarheid van het IQ is gemiddeld .90 en de generaliseerbaarheid is gemiddeld .77. Deze kenmerken van het verkort IQ nemen iets toe met de leeftijd. Vanaf 8 jaar is de betrouwbaarheid tenminste .90 en de generaliseerbaarheid is tenminste .75. In vergelijking tot de volledige test is de betrouwbaarheid afgenomen van .93 gemiddeld tot .90 en de generaliseerbaarheid is gedaald van .85 tot .77.
Gemiddeld over de leeftijden is de correlatie van het 'verkort' IQ met het 'volledig' IQ gelijk aan .95; de correlatie van het verkort IQ met de som van de drie subtests die niet worden afgenomen is gemiddeld .76.

Validiteit

Voor een aantal analyses die besproken zijn in de Handleiding, is nagegaan of de samenhang van het verkort IQ met externe variabelen afwijkt van de gevonden relaties met het volledig IQ (zie Hoofdstuk 8). De iets lagere betrouwbaarheid en de lagere generaliseerbaarheid zouden ertoe kunnen leiden dat de validiteit van de verkorte test ook vermindert hetgeen dan zou moeten blijken uit lagere correlaties met relevante criteria.

Tabel 3
Vergelijking samenhang verkort IQ en volledig IQ met externe criteria
externe variabele N maat IQ
kort
IQ
voll.
verschil
beroepsniveau ouders (6 niveaus) 1289 eta .29 .30 -.012
geboorteland ouders (3 groepen) 1350 eta .16 .16 .001
rapportcijfers basisschool
. taal 696 r .38 .38 .003
lezen 693 r .29 .31 -.018
schrijven 675 r .23 .22 .007
rekenen 696 r .43 .43 .001
geschiedenis/aardrijkskunde 423 r .39 .39 .003
voortgezet onderwijs (5 niveaus) 450 eta .57 .59 -.024

Uit de gegevens die zijn weergegeven in tabel 3, blijkt dat de samenhang met de hier onderzochte externe criteria niet of nauwelijks afneemt bij deze verkorting van de test. Vermoedelijk wordt het geringe verlies aan betrouwbaarheid en generaliseerbaarheid gecompenseerd doordat nu in de totaalscore meer de nadruk ligt op het abstract redeneervermogen.

Interpretatie van de scores

De genormeerde testscores zijn gebaseerd op een model dat de verandering van de verdeling van de testscores beschrijft als functie van leeftijd. Daardoor kunnen genormeerde scores berekend worden die gebaseerd zijn op de exacte leeftijd indien van het bij de test geleverde computerprogramma gebruik wordt gemaakt. Alle kenmerken die voor de testuitkomst worden berekend bij volledige afname, worden ook weergegeven bij afname van de verkorte vorm. Dit geldt onder meer voor het waarschijnlijkheidsinterval, het onderscheid tussen Specifiek IQ en Gegeneraliseerd IQ, de Referentieleeftijd en de toets of de subtestscores gelijk zijn. De gevolgen van de verkorting worden door het bredere waarschijnlijkheidsinterval weergegeven op het scoreformulier en kunnen daardoor automatisch worden betrokken bij de interpretatie van de testuitkomst.

Stapsgewijs testen

In de Handleiding van de SON-R 5.5-17 wordt aangeraden de test volledig af te nemen in het geval dat de testuitkomst belangrijke implicaties kan hebben voor de onderzochte persoon. Op grond van de geringe effecten voor de validiteit die nu zijn berekend, lijkt het gebruik van de verkorte versie in veel gevallen verantwoord. Zeker indien bij beslissingen andere testgegevens, observaties en schoolprestaties e.d. ook een belangrijke rol spelen. Bij een verkorte afname dient men zich wel te realiseren dat alleen de IQ-score goed interpreteerbaar is en dat er geen mogelijkheden meer zijn om verschillen in ruimtelijk inzicht en redeneervermogen vast te stellen.

Indien het gewenst is de IQ-score te gebruiken die op een volledige afname van de test gebaseerd is, kan men in selectiesituaties de test ook stapsgewijs afnemen. Men neemt dan eerst de verkorte versie af en beoordeelt of het zinvol is, gezien de uitkomst en het doel van de afname, de drie overgeslagen subtests af te nemen. Is dit het geval dan wordt het IQ berekend na volledige afname en wordt de beslissing op grond daarvan genomen.

Voorbeeld
Stel dat het voor een verwijzing noodzakelijk is dat 'de' IQ-score lager is dan 90. Bij de afname van de verkorte versie bij een leerling is het standaard IQ gelijk aan 95 met een 80% waarschijnlijkheidsinterval (voor het gegeneraliseerd IQ) van 88 tot 104. Er is dus een reële kans dat 'het' IQ lager is dan 90. Na afname van de drie overige subtests blijkt het standaard IQ gelijk te zijn aan 92. Dit is boven de grens van 90 en de leerling wordt niet doorverwezen. Deze procedure zou inhouden dat de volledige test alleen wordt afgenomen bij leerlingen die bij de verkorte vorm een standaard IQ-score hebben tussen de 80 en 97. Met het computerprogramma kan gemakkelijk na de afname van de eerste subtests de uitkomst berekend worden en kan de volledige afname desgewenst in één sessie worden afgerond.

COTAN-beoordeling

In 2003 is de verkorte versie van de SON-R 5.5-17 beoordeeld door de COTAN, de Commissie Testaangelegenheden van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP).
De beoordelingscategorieën zijn: onvoldoende, voldoende en goed.
De verkorte versie werd op alle zeven criteria van testkwaliteit als goed beoordeeld.
In Tabel 4 wordt de beoordeling van de verkorte vorm getoond samen met de beoordelingen van de complete versies van de SON-R 2.5-7 (Tellegen, Winkel, Wijnberg-Williams & Laros, 1998) en de SON-R 5.5-17.

Tabel 4
Beoordeling van de SON-tests door de COTAN
. SON-R 2.5-7 SON-R 5.5-7
Complete test Complete test Verkorte vorm
Uitgangspunten testconstructie goed goed goed
Kwaliteit testmateriaal goed goed goed
Kwaliteit handleiding goed goed goed
Normen goed goed goed
Betrouwbaarheid goed goed goed
Begripsvaliditeit goed goed goed
Criteriumvaliditeit goed goed goed

Literatuur

Laros, J.A. & Tellegen, P.J. (1991). Construction and validation of the SON-R 5.5-17, the Snijders-Oomen non-verbal intelligence test. Groningen: Wolters-Noordhoff.

Snijders, J.Th., Tellegen, P.J. & Laros, J.A. (1989). SON-R 5.5-17 Verantwoording en handleiding. Groningen: Wolters-Noordhoff.

Tellegen, P.J., Winkel, M., Wijnberg-Williams, B., & Laros, J.A. (1998). Handleiding en Verantwoording van de SON-R 2.5-7. Lisse: Swets & Zeitlinger.


to top to top to top to top

homepage T&T homepage SON-tests