SON-R Overzicht SON-R Overzicht SON-R 2.5-7 SON-R 2.5-7 SON-R 6-40 SON-R 6-40 Computerprogramma SON-test Computerprogramma SON-test

De SON-R 6-40
de nieuwe editie van de SON-R 5.5-17
(auteurs: Peter Tellegen & Jaap Laros; uitgever: Hogrefe, Göttingen/Amsterdam)
november 2010

De SON-tests zijn algemeen bruikbare intelligentietests waarbij het gebruik van gesproken of geschreven taal niet noodzakelijk is. In 2011 zal de nieuwste versie van de SON-tests verschijnen: de SON-R 6-40. De test is genormeerd voor kinderen, jongeren en volwassenen in de leeftijd van 6 tot 40 jaar. De SON-R 6-40 (eerder wel aangeduid als de SON-E 6-60) zal de SON-R 5.5-17 vervangen aangezien de normen langzamerhand verouderd zijn.

In essentie bestaat de SON-R 6-40 uit vier onderdelen van de SON-R 5.5-17 (Snijders, Tellegen & Laros, 1988), waarbij het aantal items is uitgebreid en het plaatjesmateriaal is vernieuwd. Deze onderdelen zijn: Analogieën, Mozaïeken, Categorieën en Patronen. Hieronder wordt een korte beschrijving van deze subtests gegeven met de belangrijkste veranderingen.

Analogieën: Een figuur ondergaat een verandering. Op een andere figuur moet een soortgelijke verandering worden toegepast. Het juiste antwoord wordt uit vier alternatieven gekozen. Er zijn nu drie reeksen van 12 items in plaats van drie reeksen van 11 items). Er zijn vooral gemakkelijke items toegevoegd.

Mozaïeken: Met behulp van zes verschillende soorten vierkantjes moet een mozaïekpatroon in een kader worden nagelegd. In plaats van twee reeksen van 10 items zijn er nu twee reeksen van 13 items. Zowel gemakkelijke als moeilijke items zijn toegevoegd.

Categorieën: Drie plaatjes hebben een gemeenschappelijk kenmerk. Uit een reeks van vijf plaatjes moeten er twee gekozen worden die ook dat kenmerk bezitten. De bestaande items zijn allemaal vernieuwd en opnieuw getekend in dezelfde stijl als Categorieën van de SON-R 2.5-7. In een tiental westerse en niet-westerse landen is uitgebreid onderzoek gedaan om de nieuwe opgaven minder cultuurgevoelig te maken. Er zijn nu drie reeksen van 12 items. In de vorige versie waren er drie keer 9 items. Gestreefd is om de subtest aan de makkelijke kant uit te breiden.

Patronen: Uit een regelmatig lijnpatroon ontbreekt een stuk dat getekend moet worden. Oorspronkelijk bestond de test uit twee reeksen van 9 items; nu zijn er twee reeksen van 13 items. Zowel aan de gemakkelijke als aan de moeilijke kant, zijn items toegevoegd.

Bij de samenstelling van de verkorte vorm van de SON-R 5.5-17 (Tellegen & Laros, 1994) was al gebleken dat een beperking van de test tot vier subtests geen verlies aan validiteit hoeft te betekenen (zowel de volledige als de verkorte vorm van de SON-R 5.5-17 zijn dan ook door de COTAN op alle aspecten als “goed” beoordeeld). Bij de huidige selectie speelde ook een rol de wens om cultuurinvloeden te beperken - reden om Situaties niet te handhaven - en om in gelijke mate ruimtelijke tests (Mozaïeken en Patronen) en redeneertests (Analogieën en Categorieën) op te nemen. In termen van validiteit is de totaalscore van deze selectie van vier subtests beter dan de verkorte SON-R 5.5-17 en vrijwel gelijk aan de validiteit van de volledige test die uit zeven subtests bestaat.

Moeilijkheidsopbouw

De uitbreiding van het aantal items is er vooral op gericht om de moeilijkheidsopbouw van de onderdelen evenwichtiger te maken en om de test nog beter geschikt te maken voor personen met beperkte cognitieve capaciteiten. Daartoe is in de constructiefase onderzoek gedaan bij jonge kinderen met een beperkte verstandelijke ontwikkeling en zijn vooral gemakkelijke items toegevoegd. Moeilijke items zijn toegevoegd om plafondeffecten tegen te gaan en de test beter geschikt te maken voor begaafde volwassenen.

Afnameduur

Als gevolg van de adaptieve procedure van de SON-R 6-40 leidt de uitbreiding van het aantal items met 25% niet tot een evenredige verlenging van de afnameduur. Voor de SON-R 5.5-17 was de afnameduur gemiddeld anderhalf uur, de afnameduur van de SON-R 6-40 is ongeveer een uur.

Normering

Het normeringsonderzoek van de SON-R 6-40 is in Nederland en Duitsland eind 2009 gestart en wordt eind 2010 afgerond. Daarnaast is dit jaar in China een groot normeringsonderzoek begonnen en is in Brazilië gestart met de voorbereiding van een normeringsonderzoek. De normen van de SON-R 6-40 in Nederland worden gebaseerd op de gecombineerde data van een landelijk representatieve steekproef van ruim 1000 personen in Nederland in de leeftijd van 6-40 jaar en eveneens een representatieve steekproef van ruim 1000 personen van 6-40 jaar die in Duitsland zijn getest. De berekening van de normen gebeurt met het “continue normeringsmodel” dat in het kader van de SON-R tests is ontwikkeld. Daardoor wordt de schatting van de (verandering van de) scoreverdeling in de populatie nauwkeuriger en kunnen de genormeerde scores gebaseerd worden op de exacte leeftijd van de onderzochte persoon.

Validiteitsonderzoek

In het kader van het normeringsonderzoek wordt ook hertest-onderzoek gedaan en onderzoek naar de samenhang met WISC, WAIS, WNV en K-ABC. Tevens zijn er afzonderlijke onderzoeken gedaan bij allochtone groepen, kinderen met taal/spraak problemen, kinderen met leerproblemen, onderzoek naar het effect van Ritalin op testprestaties, onderzoek naar het effect van laptops op scholen in Ethiopië en vergelijking van de SON-R 6-40 met andere tests in justitiële settings.

Presentatie uitkomsten

Bij de SON-R 5.5-17 werd bij de presentatie van uitkomsten gebruik gemaakt van verschillende typen IQ-scores. Ofschoon dit theoretisch en uit een statistisch oogpunt beter was, gaf het in de praktijk aanleiding tot verwarring. Daarom worden bij de SON-R 6-40 weer dezelfde typen scores gehanteerd als bij de SON-R 2.5-7 hetgeen aansluit bij Wechsler-tests: Standaard IQ’s voor de totaalscore en voor de Performale Schaal en de Redeneerschaal (gemiddelde 100 en standaarddeviatie 15; range 50-150) en voor de subtests gemiddelde 10 met standaarddeviatie 3 (range 1-19). Het onzekerheidsinterval voor het IQ wordt gebaseerd op de generaliseerbaarheid.

Het testmateriaal

Het testmateriaal wordt opgeborgen in een compacte rode kunststof koffer waarbij het materiaal overzichtelijk is geordend. Standaard wordt het computerprogramma voor de berekening en het afdrukken van de genormeerde scores op cd-rom bijgeleverd (sinds versie 4.1 kunnen de formulieren als pdf-file opgeslagen worden). Handleiding, scoreformulieren en Patronenboekjes worden los geleverd.
De SON-R 6-40 zal in de tweede helft van 2011 verschijnen. De test wordt in Nederland en België uitsluitend geleverd door Hogrefe uitgevers te Amsterdam (zie www.hogrefe.nl).


homepage T&T homepage SON-tests